Nandrolon fenylopropionian a płodność mężczyzn

Mało kto z tych, którzy zaczynają stosować sterydy anaboliczne, myśli o przyszłych dzieciach. Tymczasem to właśnie zaburzenia płodności są jednym z najbardziej przewidywalnych następstw, a androlodzy coraz częściej widzą młodych mężczyzn z azoospermią po sterydach. Redakcja wyjaśnia, jak nandrolon fenylopropionian wpływa na spermatogenezę i co mówią badania o powrocie do normy.

Jak regulowana jest spermatogeneza

Powstawaniem plemników steruje oś podwzgórze–przysadka–gonady. Podwzgórze pulsacyjnie wydziela gonadoliberynę (hormon uwalniający gonadotropiny), w odpowiedzi na którą przysadka wydziela hormon luteinizujący (LH) i folikulotropowy (FSH).

LH pobudza komórki Leydiga w jądrach do produkcji testosteronu. Ważne: do spermatogenezy potrzebne jest bardzo wysokie stężenie testosteronu właśnie wewnątrz jądra — wielokrotnie wyższe niż we krwi. FSH działa na komórki Sertolego, które „odżywiają” rozwijające się plemniki.

Pełny cykl dojrzewania plemnika od komórki macierzystej do formy dojrzałej trwa około 64–74 dni, a z uwzględnieniem transportu przez najądrze — około trzech miesięcy. Dlatego wszelkie zmiany w seminogramie odzwierciedlają wydarzenia sprzed kilku miesięcy.

Egzogenne androgeny podnoszą poziom hormonu we krwi, ale nie w jądrach. Wręcz przeciwnie: podwzgórze i przysadka „widzą” nadmiar androgenów i obniżają LH oraz FSH. Testosteron wewnątrzjądrowy spada, a spermatogeneza się zatrzymuje. To właśnie jest centralny mechanizm niepłodności wywołanej sterydami.

Dlaczego nandrolon tak silnie hamuje

Nandrolon należy do najsilniejszych inhibitorów gonadotropin wśród androgenów. Nie bez powodu 19-nortestosteron (w połączeniu z progestagenami) badano jako możliwy składnik męskiej antykoncepcji hormonalnej: celem takich badań było właśnie niezawodne „wyłączenie” spermatogenezy.

Efekt wzmacnia aktywność progestagenna nandrolonu. Progestageny same w sobie hamują wydzielanie gonadotropin, więc nandrolon działa jednocześnie poprzez receptory androgenowe i progesteronowe.

Fenylopropionian to krótki ester, ale nie oznacza to „łagodniejszego” wpływu na płodność. Dla zahamowania istotny jest stały sygnał androgenny, a przy regularnym podawaniu utrzymuje się on niezależnie od estru. Różnica może dotyczyć jedynie tego, jak szybko preparat jest wydalany po ostatnim wstrzyknięciu.

Co wykazały badania

Klasyczne badanie Knutha, Maniery i Nieschlaga (1989) objęło ponad 40 kulturystów stosujących sterydy anaboliczne. U większości stwierdzono obniżenie stężenia plemników, a u części — azoospermię. Po zaprzestaniu stosowania parametry u większości stopniowo się poprawiały, ale powrót do normy trwał miesiącami.

Badanie WHO dotyczące antykoncepcji hormonalnej (1990) wykazało, że regularne podawanie enantanu testosteronu zdrowym mężczyznom prowadziło do azoospermii u większości uczestników w ciągu kilku miesięcy, a po zaprzestaniu parametry wracały średnio po kilku miesiącach. Choć mowa o testosteronie, badanie wyraźnie pokazuje, jak niezawodnie egzogenne androgeny hamują spermatogenezę.

Przegląd systematyczny i metaanaliza Christou i współautorów (2017) podsumowały dane o wpływie sterydów na układ rozrodczy sportowców i amatorów. Autorzy potwierdzili obniżenie LH, FSH, objętości jąder i parametrów nasienia w trakcie stosowania oraz długi powrót do normy po odstawieniu.

Powrót do normy: terminy i czynniki

U większości mężczyzn spermatogeneza wraca do normy, ale przewidzenie terminów dla konkretnej osoby jest niemożliwe. Rahnema i współautorzy (2014) opisują, że powrót może trwać od kilku miesięcy do dwóch lat, a u części pacjentów funkcja nie wraca całkowicie.

Na rokowanie wpływają czas stosowania, łączne dawki, liczba cykli, wiek, wyjściowa płodność sprzed sterydów oraz łączenie z innymi preparatami. Mężczyźni, którzy stosowali sterydy latami z krótkimi przerwami, mają gorsze perspektywy.

• Długie nieprzerwane stosowanie pogarsza rokowanie.
• Starszy wiek wiąże się z wolniejszym powrotem do normy.
• Istniejące przed sterydami problemy z płodnością mogą „ujawnić się” dopiero po odstawieniu.
• Żylaki powrózka nasiennego, infekcje, palenie i alkohol dodatkowo pogarszają spermatogenezę.

Jeśli spontaniczny powrót nie następuje, androlog może rozważyć farmakologiczną stymulację osi. Takie preparaty stosuje się wyłącznie z przepisu lekarza, z kontrolą hormonów i seminogramu. Samodzielne „schematy” redakcja uważa za ryzykowne.

Badania diagnostyczne i planowanie rodzicielstwa

Mężczyźni, którzy stosowali sterydy i planują dzieci, powinni zacząć od konsultacji z andrologiem. Podstawowe badanie obejmuje LH, FSH, testosteron całkowity, estradiol, prolaktynę i seminogram. Badanie USG moszny pomaga ocenić objętość jąder i wykluczyć żylaki powrózka nasiennego.

Seminogram ocenia się nie jednorazowo, lecz w dynamice, z uwzględnieniem trzymiesięcznego cyklu spermatogenezy. Jeden „zły” seminogram tuż po odstawieniu nie oznacza jeszcze ostatecznego rokowania, a jeden „prawidłowy” nie gwarantuje stabilności.

W przypadku mężczyzn rozważających kontynuację jakiejkolwiek terapii hormonalnej ze wskazań medycznych lekarze mogą z wyprzedzeniem omówić kriokonserwację nasienia. To najbardziej niezawodny sposób zachowania możliwości posiadania biologicznych dzieci.

Warto też pamiętać: nawet w warunkach zahamowania spermatogeneza może nie być całkowicie zatrzymana. Oznacza to, że sterydy nie są niezawodną antykoncepcją i nie można na nie w tym sensie liczyć.

Wnioski redakcji

Nandrolon fenylopropionian silnie hamuje gonadotropiny poprzez działanie androgenne i progestagenne, co prowadzi do gwałtownego obniżenia spermatogenezy aż do azoospermii.

W większości przypadków po odstawieniu płodność wraca, ale proces ten trwa miesiące lub lata, a u części mężczyzn pozostaje niepełny.

Dla osób planujących rodzicielstwo kluczowe są wczesne badanie u androloga i dynamiczna kontrola seminogramu.

Polecamy również nasze materiały o regeneracji po dekanianie nandrolonu, o nandrolonie fenylopropionianie a prostacie oraz o wpływie nandrolonu na psychikę.

Bibliografia

1. Knuth UA, Maniera H, Nieschlag E. Anabolic steroids and semen parameters in bodybuilders. Fertil Steril. 1989;52(6):1041–1047.
2. World Health Organization Task Force on Methods for the Regulation of Male Fertility. Contraceptive efficacy of testosterone-induced azoospermia in normal men. Lancet. 1990;336(8721):955–959.
3. Christou MA, Christou PA, Markozannes G, et al. Effects of anabolic androgenic steroids on the reproductive system of athletes and recreational users: a systematic review and meta-analysis. Sports Med. 2017;47(9):1869–1883.
4. Rahnema CD, Lipshultz LI, Crosnoe LE, et al. Anabolic steroid-induced hypogonadism: diagnosis and treatment. Fertil Steril. 2014;101(5):1271–1279.
5. Nieschlag E, Behre HM, Nieschlag S (eds). Andrology: Male Reproductive Health and Dysfunction. 3rd ed. Springer; 2010.
6. Pope HG Jr, Wood RI, Rogol A, et al. Adverse health consequences of performance-enhancing drugs: an Endocrine Society scientific statement. Endocr Rev. 2014;35(3):341–375.